slaap

Slaap

Het is 26 april 1986 (1 uur ’s nachts) wanneer een reactor in de kerncentrale van Tsjernobyl ontploft. De gevolgen daarvan zijn nog steeds merkbaar. De oorzaak bleek vermoeide medewerkers die veel te lange diensten draaiden.

Slaap wordt door veel mensen onderschat. Slaapgebrek is volgens de Wereldgezondheidsorganisatie (WGO) een wereldomvattende gezondheidscrisis. Nachtdiensten worden door de WGO zelfs aangemerkt als waarschijnlijk kankerverwekkend! Onderzoek toont namelijk aan dat onze genetische code door slaapgebrek aangetast wordt, naast een verstoorde stofwisseling, hogere kans op Alzheimer, hoge bloeddruk, hart- en vaatziekten en meer…..

Tijdens onze slaap kunnen we niet eten, drinken, voortplanten en de groep tegen indringers beschermen (ons lichaam is nog hetzelfde als toen we nog gezellig samen in grotten bivakkeerden). Toch neemt het een groot deel van onze dagbesteding in. Dat geldt overigens voor alle zoogdieren. Toeval? Of zou de natuur er een doel mee voor ogen hebben? Dat slaap nog niet weg-geëvolutioneerd is, is een belangrijke aanwijzing dat het toch ergens goed voor moet zijn.

De laatste tijd is het belang van voldoende slaap volop in de aandacht. Nieuwsmedia schrijven erover, maar ook Veiligheidskundigen besteden er de nodige aandacht aan. Slaap is dus hot, ook in veiligheidsland.Wat is er aan de hand dat juist nu hier zoveel aandacht voor is? Dat komt doordat slaap door recente onderzoeken een prominentere plaats in onze gezondheid in lijkt te nemen dan voorheen werd gedacht. Matthew Walker, een slaaponderzoeker, legt de laatste wetenschappelijke inzichten over slapen en dromen uit in zijn boek Slaap.

In zijn boek beschrijft hij op toegankelijke wijze welke processen er plaatsvinden terwijl we slapen. En wat er misgaat wanneer we dat minder doen. De schrijver veronderstelt zelfs dat een gezonde nachtrust mogelijk belangrijker is dan goede voeding en beweging. Hij noemt het zelfs een wondermedicijn. En het is nog gratis ook!

Organisaties hebben vaak wel voorschriften over roken, drugs- en alcoholgebruik, enz. Maar over slaaphygiëne hoor je werkgevers nauwelijks, hooguit iets over rusttijden en voldoende pauzes inlassen. Ook is het vaker niet dan wel een onderwerp in voorvalonderzoeken. Terwijl een inschattingsfoutje of een moment van verminderde concentratie (ook wel microslaap) met een voorval tot gevolg een realistisch scenario is. Als je werk uit het schoffelen van tuinperkjes bestaat, zijn de gevolgen wellicht te overzien. Maar ben je belegger, chirurg of vrachtwagenchauffeur is dat al gauw een ander verhaal. Goede betrouwbare ongevallenstatistieken met een duidelijke link naar slaaptekort zijn nauwelijks te vinden (wel voor verkeersongevallen overigens), maar het ligt voor de hand dat slaaptekort een belangrijke oorzaak van werk gerelateerde ongevallen kan zijn.

Slaaptekort maakt ons volgens het boek niet alleen minder productief en creatief, maar maakt ook nog eens dat we een korter lontje hebben en ons zelfs minder ethisch gedragen. Een leidinggevende met slaaptekort is een andere leidinggevende dan dezelfde persoon met voldoende nachtrust. Dat verschil in leiderschap blijkt groter te zijn dan het verschil tussen verschillende leidinggevenden, aldus dit boek. Het grijpt dus in op onze besluitvorming. Denk aan de mogelijke invloed daarvan op de risicoperceptie, risicobereidheid en risico acceptatie. Juist in complexe omgevingen zoals op ons werk.

Maar wat kun je dan als werkgever? Om te beginnen kun je slaaptekort als realistisch scenario in je RI&E (zeker als je met verschoven diensten werkt) en voorlichtingen opnemen. Het boek geeft enkele goede voorbeelden van bedrijven die het belang van voldoende slaap inzien. Procter & Gamble en de Goldman Sachs Group bieden hun werknemers bijvoorbeeld gratis cursussen slaaphygiëne aan en hebben geïnvesteerd in technische hulpmiddelen zoals speciale lampen om de melatonine aanmaak te beïnvloeden. Nike en Google zetten meer in op flexibele werktijden zodat werknemers hun dagritme kunnen afstemmen op hun slaapbehoefte.

Het boek is een absolute aanrader. Het is toegankelijk en inspirerend. Het is geen dun boekje, maar je kunt alle hoofdstukken in willekeurige volgorde en onafhankelijk van elkaar lezen. Je kunt dus lezen wat voor jou nu belangrijk is. Naast de standaarduitleg over het verschil tussen REM- en non-REM-slaap gaat het in op alle facetten die een rol spelen in een goede nachtrust. Het behandelt onderwerpen als slaapdruk, het circadiaans vierentwintiguursritme (blijkt geen 24 uur te zijn…), het verschil tussen avond- en ochtendmensen (en wat dat betekent) en eigenlijk alles wat je zou willen weten over slapen. Het boek is relevanter dan ooit, want we slapen minder dan ooit. Nog niet overtuigd of je het boek gaat lezen? Slaap er anders nog maar eens een nachtje over 😉

Titel: Slaap
Auteur(s): Matthew Walker
Uitgeverij: De Geus BV, Amsterdam
Jaar: 2018
ISBN: 978 90 445 4034 5

Door Ludolf Prins
Wie is Ludolf Prins?
Ken je mijn arbogereedschap al?